Η Επαγγελματική Κατάρτιση ως Πολλαπλασιαστής Αξίας

Από την Εκπαίδευση στην Πράξη και από την Πράξη στην Ανάπτυξη των Παραγωγικών Κλάδων της Κύπρου

Μιχάλης ΣωκράτουςΠρόεδρος Ένωσης Επιπλοποιών Ξυλουργών Κύπρου (ΕΝ.Ε.ΞΥΛ.Κ.)Διευθυντής και Εκπαιδευτής, TTR Centre (Timber Training & Research Centre)

Εκπρόσωπος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Επιστημονική Δράση COST CA25114 (2026–2030)Οκτώβριος 2026

Τα σεμινάρια κατάρτισης συχνά αντιμετωπίζονται ως μια τυπική υποχρέωση ή ως μια μεμονωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα. Στην πραγματικότητα, όταν σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων και εφαρμόζονται σωστά, μπορούν να αποτελέσουν ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία επαγγελματικής, επιχειρηματικής και κλαδικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα για τους παραγωγικούς κλάδους της Κύπρου.

Η αξία τους ωστόσο, δεν περιορίζεται στη μεταφορά γνώσεων και δεξιοτήτων. Τα προγράμματα κατάρτισης αποτελούν χώρο συνάντησης ανθρώπων του ίδιου κλάδου, ανταλλαγής εμπειριών, ανάδειξης προβλημάτων και κατανόησης της πραγματικής αγοράς. Εκεί μπορεί να διαμορφωθεί μια κοινή τεχνική γλώσσα και μια κοινή αντίληψη για την ποιότητα, την ασφάλεια και την επαγγελματική ευθύνη. Η γνώση που αποκτά ένας άνθρωπος μεταφέρεται στην επιχείρηση, από την επιχείρηση στον παραγωγικό της κλάδο και από τον κλάδο στην οικονομία και στην κοινωνία. Αυτός είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής αξίας.

Από την κατάρτιση στη συνεργασία

Όταν η κατάρτιση λειτουργεί ουσιαστικά, δεν περιορίζεται στο επίπεδο της εκπαίδευσης. Γίνεται αφετηρία επικοινωνίας, ανταλλαγής εμπειριών και συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό τίθεται ένα κρίσιμο ζήτημα: η ανάγκη ανάπτυξης συνεργατικών σχημάτων, των γνωστών διεθνώς ως clusters (συστάδες επιχειρήσεων).

Σε πολλές χώρες, τα clusters αποτελούν συνειδητή εθνική πολιτική και βασικό εργαλείο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της εξωστρέφειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τοποθετεί σταθερά στις προτεραιότητες της ως μηχανισμούς μέσα από τους οποίους επιχειρήσεις, εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα και επαγγελματικοί φορείς μπορούν να συνεργάζονται για την επίτευξη κοινών στόχων.

Στην Κύπρο, όμως, η δυνατότητα αυτή δεν αξιοποιήθηκε μέχρι σήμερα στον βαθμό που επιβάλλουν το μικρό μέγεθος της οικονομίας και οι ιδιαίτερες ανάγκες των παραγωγικών της κλάδων. Ως μικρή και ανοικτή οικονομία, η ανάπτυξη συνεργειών και οικονομιών κλίμακας δεν αποτελεί επιλογή πολυτέλειας, αλλά αδήριτη ανάγκη. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της παραγωγής, της μεταποίησης και του πρωτογενούς τομέα παραμένει κρίσιμο ζητούμενο.

Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι θεωρητικό.

Η σταδιακή αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης μιας χώρας, είτε ως αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών είτε ως αποτέλεσμα αδράνειας, αποτελεί στρατηγικό λάθος. Το κόστος του δεν γίνεται πάντοτε αμέσως ορατό, αλλά αργά ή γρήγορα μεταφέρεται στην οικονομία, στην απασχόληση και στην ανθεκτικότητα της ίδιας της χώρας.

Για τους παραγωγικούς κλάδους της Κύπρου, που στηρίζονται στην τεχνική γνώση και στην εξειδίκευση, η ανάπτυξη συνεργειών αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης και ανάπτυξης. Ο κλάδος του ξύλου και του επίπλου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας, χωρίς όμως να είναι το μοναδικό.

Σε αυτό το περιβάλλον, τα προγράμματα κατάρτισης μπορούν να αποτελέσουν τα πρώτα ουσιαστικά βήματα προς τη δημιουργία μιας νέας κουλτούρας συνεργασίας σε ολόκληρη την κυπριακή παραγωγή.

Κατάρτιση σε κρίσιμους και αναδυόμενους τομείς

Υπάρχουν τομείς στους οποίους η κατάρτιση δεν αφορά μόνο την επαγγελματική εξέλιξη, αλλά την ίδια την ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο και στην κοινωνία. Σε εργασίες που συνδέονται με την ασφάλεια, την ποιότητα και την αξιοπιστία προϊόντων και κατασκευών, η εκπαίδευση δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε μια ακόμη επιλογή. Αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ορθή εκτέλεση, τον αποτελεσματικό τεχνικό έλεγχο και την προστασία των χρηστών.

Παράλληλα, κάθε κλάδος της οικονομίας αντιμετωπίζει σήμερα τις δικές του τεχνολογικές, περιβαλλοντικές, νομοθετικές και οργανωτικές προκλήσεις. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η τεχνητή νοημοσύνη, οι αυτοματοποιημένες διαδικασίες παραγωγής, οι τεχνολογίες CNC, η πράσινη μετάβαση, η κυκλική οικονομία, η αποδοτικότερη χρήση πρώτων υλών και ενέργειας, καθώς και οι αυξανόμενες απαιτήσεις ποιότητας και τεκμηρίωσης μεταβάλλουν με ταχύτητα τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις οργανώνονται, παράγουν και ανταγωνίζονται.

Για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, η προσαρμογή σε αυτές τις αλλαγές είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Συχνά δεν διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό, οργανωμένα τμήματα έρευνας και ανάπτυξης ή τους οικονομικούς πόρους που απαιτούνται για να παρακολουθούν συστηματικά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η στοχευμένη κατάρτιση μπορεί να γεφυρώσει αυτό το κενό και να μετατρέψει την τεχνολογική αλλαγή από απειλή σε πραγματική δυνατότητα ανάπτυξης.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η κατάρτιση καλείται να βοηθήσει τον επαγγελματία να συμβαδίσει με εργαλεία και τεχνολογίες που αλλάζουν διαρκώς. Παλαιότερα, ένα σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης του τεχνίτη αφορούσε τον σωστό και ασφαλή χειρισμό ενός συμβατικού μηχανήματος, μιας πλάνιας ή ενός τράπανου. Η γνώση αυτή παραμένει απαραίτητη. Σήμερα, όμως, δίπλα στη μηχανή βρίσκονται το λογισμικό, ο ψηφιακός σχεδιασμός, οι τεχνολογίες CNC και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη. Ο επαγγελματίας χρειάζεται να κατανοεί πώς συνδέονται αυτά τα εργαλεία με τη δουλειά του και πώς μπορεί να τα αξιοποιήσει προς όφελος της επιχείρησής του.

Ειδικά στην τεχνητή νοημοσύνη, η πρόσβαση σε ένα εργαλείο δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε και πώς να το χρησιμοποιήσουμε σωστά. Χρειάζεται να μάθουμε να θέτουμε σαφή ερωτήματα, να ελέγχουμε τις απαντήσεις και να αναγνωρίζουμε τα όρια και τα πιθανά λάθη του. Η δική μας γνώση και εμπειρία παραμένουν καθοριστικές. Εδώ η κατάρτιση έχει πρωτεύοντα ρόλο, να μας βοηθήσει να μετατρέψουμε τις δυνατότητες της τεχνολογίας σε χρήσιμη καθημερινή πρακτική, με κρίση και υπευθυνότητα. Όσο εξελίσσονται τα εργαλεία μας, χρειάζεται να εξελισσόμαστε και εμείς.

Στον κλάδο του ξύλου και του επίπλου, τον οποίο γνωρίζουμε μέσα από τη δική μας μακρόχρονη επαγγελματική και εκπαιδευτική εμπειρία, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η παθητική πυροπροστασία, η ορθή κατασκευή και τοποθέτηση όλων των σχετικών δομικών στοιχείων, οι σύγχρονες τεχνολογίες σχεδιασμού και παραγωγής, οι τεχνολογίες CNC, η τεκμηρίωση των εργασιών και η συμμόρφωση με τα εφαρμοζόμενα πρότυπα. Αντίστοιχες εξειδικευμένες ανάγκες υπάρχουν σε κάθε παραγωγικό κλάδο και πρέπει να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται μέσα από στοχευμένα προγράμματα κατάρτισης.

Το λάθος σε ζητήματα ασφάλειας δεν είναι απλώς τεχνικό. Μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια των χρηστών ενός προϊόντος ή μιας κατασκευής και να έχει ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες σε σχολεία, νοσοκομεία, χώρους εργασίας, κοινόκτητες οικοδομές και άλλους χώρους στους οποίους καθημερινά βρίσκονται άνθρωποι. Αντίστοιχα, η αδυναμία προσαρμογής στις νέες τεχνολογίες μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τελικά την ίδια τη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης.

Νομοθεσία και ευθύνη: ένα ιερόν έργο

Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη της επαγγελματικής κατάρτισης είναι η έγκαιρη και πρακτική ενημέρωση των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών για τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία.

Κάθε παραγωγικός κλάδος καλείται να εφαρμόσει ένα συνεχώς διευρυνόμενο πλέγμα ευρωπαϊκών και εθνικών απαιτήσεων, ανάλογα με τα προϊόντα, τις πρώτες ύλες και τις διαδικασίες παραγωγής του. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί, οι εθνικές νομοθεσίες και τα τεχνικά πρότυπα εξελίσσονται συνεχώς. Για τις μικρότερες παραγωγικές επιχειρήσεις, η παρακολούθηση, η κατανόηση και η εφαρμογή αυτών των απαιτήσεων αποτελούν ήδη μια ιδιαίτερα δύσκολη πρόκληση.

Τα παραδείγματα από τον κλάδο ξύλου και επίπλου είναι ενδεικτικά μιας ευρύτερης πραγματικότητας που επηρεάζει ολόκληρη την κυπριακή παραγωγή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο νέος Κανονισμός για τα Δομικά Προϊόντα, CPR (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110), ο οποίος εισάγει ενισχυμένες απαιτήσεις αναφορικά με τις πληροφορίες των προϊόντων, τις δηλώσεις επιδόσεων και συμμόρφωσης, την ιχνηλασιμότητα και σταδιακά, το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος.

Ανάλογη σημασία έχει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1464 για τον περιορισμό των εκπομπών φορμαλδεΰδης από έπιπλα και προϊόντα με βάση το ξύλο, του οποίου οι σχετικοί περιορισμοί εφαρμόζονται από τις 6 Αυγούστου 2026 και επηρεάζουν άμεσα τις πρώτες ύλες, τα παραγόμενα προϊόντα και τις ευθύνες των επιχειρήσεων του κλάδου.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι επίσης ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για προϊόντα μη συνδεόμενα με αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών, EUDR — Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1115 — ο οποίος εισάγει νέες υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας και ιχνηλασιμότητας για το ξύλο και σειρά παραγόμενων προϊόντων, περιλαμβανομένων κατηγοριών επίπλων.

Αντίστοιχες και συχνά εξίσου απαιτητικές υποχρεώσεις ισχύουν ή αναπτύσσονται για όλους τους παραγωγικούς κλάδους. Οι απαιτήσεις αυτές δεν παραμένουν σε κάποιο ευρωπαϊκό ή εθνικό κείμενο μακριά από την καθημερινότητα του επαγγελματία. Φτάνουν στο εργαστήριο, στη βιοτεχνία και στο εργοστάσιο, στην πρώτη ύλη, στον προμηθευτή, στον τρόπο παραγωγής, στην τεκμηρίωση, στην τοποθέτηση του προϊόντος στην αγορά και τελικά στην ευθύνη της ίδιας της επιχείρησης.

Η άγνοια ή η ελλιπής ενημέρωση δεν απαλλάσσει από την ευθύνη. Μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα ή μη συμμορφούμενα προϊόντα και κατασκευές, αδυναμία τεκμηρίωσης, αποκλεισμό προϊόντων από την αγορά, οικονομικές επιβαρύνσεις και σοβαρούς κινδύνους για την επιχείρηση, τον εργαζόμενο και τον καταναλωτή.

Τα σεμινάρια κατάρτισης, όταν σχεδιάζονται και εφαρμόζονται σωστά, μεταφράζουν τη νομοθεσία και τα πρότυπα σε καθημερινή επαγγελματική πράξη. Προετοιμάζουν τις επιχειρήσεις για τις επερχόμενες αλλαγές, βοηθούν στην ανάπτυξη πρακτικών διαδικασιών συμμόρφωσης και καλλιεργούν τεχνική και επαγγελματική συνείδηση.

Η συμμόρφωση δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική διαδικασία. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στην επιχείρηση, στον παραγωγικό κλάδο, στον καταναλωτή και πάνω απ’ όλα, στον άνθρωπο. Η σωστή ενημέρωση και καθοδήγηση σε αυτά τα ζητήματα αποτελεί ένα «ιερόν έργον».

Η σύνδεση της γνώσης με την ευθύνη έχει και θεσμική διάσταση. Η κατάρτιση ενισχύει την επαγγελματική επάρκεια, χρειάζεται παράλληλα ένα πλαίσιο που να την αναγνωρίζει, να προσδιορίζει ποιος αναλαμβάνει την τεχνική ευθύνη και να στηρίζει τον έλεγχο της εφαρμογής. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται η πρότασή μας για Σύγχρονη Αυτόνομη Νομοθετική Ρύθμιση των επαγγελματιών του κλάδου ξύλου και επίπλου (ΣΑΝΡ). Η αξία της πρότασης πρέπει να κριθεί από τα συγκεκριμένα κενά που καλύπτει, τη σχέση της με τις υφιστάμενες αρμοδιότητες και το όφελος σε σχέση με το κόστος της. Η τεκμηριωμένη συζήτηση αυτών των ζητημάτων αποτελεί προϋπόθεση για μια αποτελεσματική ρύθμιση.

Κατάρτιση ως γνώση και εμπειρία

Όταν αξιοποιούνται ουσιαστικά, τα σεμινάρια γίνονται κάτι πολύ περισσότερο από εκπαιδευτικά προγράμματα. Γίνονται πεδίο παρατήρησης, κατανόησης, εφαρμογής και βελτίωσης.

Μέσα από την επαφή με τους επαγγελματίες και την επίσκεψη στις ίδιες τις επιχειρήσεις, αναδεικνύονται πραγματικά προβλήματα, αποκλίσεις και ανάγκες που δύσκολα μπορούν να εντοπιστούν μέσα σε μια αίθουσα διδασκαλίας. Η θεωρητική γνώση δοκιμάζεται στην πράξη και η πρακτική εμπειρία επιστρέφει στην εκπαίδευση, την εμπλουτίζει και την καθιστά ουσιαστικότερη.

Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας συνεχής κύκλος μάθησης, εφαρμογής, αξιολόγησης και βελτίωσης. Από αυτή τη ζωντανή διαδικασία προκύπτει γνώση χρήσιμη όχι μόνο για τους συμμετέχοντες, αλλά και για τον σχεδιασμό μελλοντικών προγραμμάτων, τη βελτίωση των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη των παραγωγικών κλάδων της χώρας.

Το «Γηράσκω αεί διδασκόμενος» του Σόλωνα παραμένει επίκαιρο για όλους μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, εμπειρίας ή επαγγελματικής θέσης. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι το διατύπωσαν πριν από αιώνες, άλλες χώρες επένδυσαν στη διά βίου μάθηση και την έκαναν οργανωμένη πρακτική. Εμείς, που δικαίως υπερηφανευόμαστε για αυτή την κληρονομιά, πόσο συστηματικά την εφαρμόζουμε; Φαίνεται πως οι ξένοι έχουν καλές μεταφράσεις. Σε εμάς απομένει να δώσουμε στα λόγια που κληρονομήσαμε το αντίκρισμα τους στην καθημερινή εργασία, να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε, να επανεξετάζουμε όσα γνωρίζουμε και να βελτιώνουμε τον τρόπο που εργαζόμαστε.

Ο ρόλος της Αρχής Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Κύπρου (ΑνΑΔ)

Η συμβολή της Αρχής Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού σε αυτή την προσπάθεια είναι καθοριστική.

Η ΑνΑΔ δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση προγραμμάτων κατάρτισης, αλλά διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο ως θεσμικός εταίρος των παραγωγικών κλάδων της Κύπρου, συνδέοντας την κατάρτιση με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

Μέσα από τα προγράμματα που στηρίζει, επιχειρήσεις και εργαζόμενοι αποκτούν πρόσβαση σε οργανωμένη, στοχευμένη και ποιοτική κατάρτιση, την οποία ιδιαίτερα οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις δύσκολα θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν αποκλειστικά με τις δικές τους δυνάμεις.

Η μεγαλύτερη αξία αυτών των προγραμμάτων αναδεικνύεται όταν η γνώση μεταφέρεται από την αίθουσα κατάρτισης στον πραγματικό χώρο εργασίας, εκεί όπου υπάρχουν οι συνθήκες παραγωγής, οι τεχνικές δυσκολίες, οι αποκλίσεις και οι κίνδυνοι. Το ενδοεπιχειρησιακό μέρος της κατάρτισης μπορεί τότε να οδηγήσει σε άμεσες διορθωτικές ενέργειες, καλύτερες διαδικασίες, ουσιαστικότερη τεκμηρίωση και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Ιδιαίτερα στα προγράμματα ζωτικής σημασίας, η ΑνΑΔ πρέπει να δίνει έμφαση, κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγησή τους, στις πραγματικές ανάγκες που καλούνται να καλύψουν, στη σημασία τους, στην προτεινόμενη μεθοδολογία και στα αναμενόμενα αποτελέσματα, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ωφέλειας για τις επιχειρήσεις, τους παραγωγικούς κλάδους και την κοινωνία.

Η στενή συνεργασία της ΑνΑΔ με τα επαγγελματικά σώματα, τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης και τις ίδιες τις επιχειρήσεις ενισχύει τον ουσιαστικό ρόλο της κατάρτισης ως εργαλείου πρόληψης, τεχνολογικής προσαρμογής, παραγωγικής αναβάθμισης και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της κυπριακής οικονομίας.

Όταν αυτό επιτυγχάνεται, η δημόσια επένδυση στην κατάρτιση δεν εξαντλείται με την ολοκλήρωση ενός σεμιναρίου. Επιστρέφει πολλαπλάσια στην οικονομία και στην κοινωνία ως γνώση, ασφάλεια, ποιότητα, παραγωγικότητα και ανάπτυξη.

Επίλογος

Η επαγγελματική κατάρτιση δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Είναι εργαλείο ανάπτυξης, χώρος συνεργασίας, μηχανισμός πρόληψης και μέσο καλλιέργειας επαγγελματικής ευθύνης.

Σε μια περίοδο κατά την οποία παραδοσιακοί παραγωγικοί κλάδοι της Κύπρου δοκιμάζονται και χάνουν έδαφος, η ανάγκη για μια πιο ισορροπημένη και ανθεκτική οικονομία γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική.

Η εμπειρία της Κύπρου μάς υπενθυμίζει ότι η παραγωγική βάση δεν είναι δεδομένη. Κλάδοι όπως η ένδυση και η υποδηματοποιία, που άλλοτε άκμαζαν, στήριζαν πολλές θέσεις εργασίας, συνέβαλλαν στο ΑΕΠ της χώρας και ανέπτυσσαν σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα, υποχώρησαν δραστικά, ενώ πολλές επιχειρήσεις τους έκλεισαν οριστικά. Η πορεία τους αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί προειδοποίηση για τους παραγωγικούς κλάδους που παραμένουν σήμερα ενεργοί. Η ιστορία μάς διδάσκει ότι, όταν δεν αντλούμε διδάγματα από τα παθήματα του παρελθόντος και δεν αλλάζουμε πορεία, κινδυνεύουμε να τα επαναλάβουμε. Η απώλεια παραγωγικών επιχειρήσεων δεν περιορίζεται στον κύκλο εργασιών τους. Μαζί τους κινδυνεύουν να χαθούν συσσωρευμένη τεχνογνωσία, εξειδικευμένες δεξιότητες και η δυνατότητα μεταφοράς τους στις επόμενες γενιές. Η διατήρηση και η ανανέωση αυτής της γνώσης αποτελεί έναν ακόμη ουσιαστικό λόγο επένδυσης στην επαγγελματική κατάρτιση.

Ο τουρισμός και οι υπηρεσίες προσέφεραν και θα συνεχίσουν να προσφέρουν τα μέγιστα στην κυπριακή οικονομία. Στηρίζουν επίσης, άμεσα και έμμεσα, τους παραγωγικούς κλάδους, δημιουργώντας ζήτηση για προϊόντα και ενισχύοντας τη δραστηριότητα πολλών επιχειρήσεων. Η υπερβολική, όμως, εξάρτηση από τομείς ευάλωτους σε εξωτερικές κρίσεις, γεωπολιτικές εντάσεις και διεθνείς αναταράξεις δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Μια αστάθεια στην περιοχή ή μια κρίση που δεν ελέγχουμε μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη ροή εισοδήματος και να εκθέσει τις αδυναμίες του οικονομικού μας μοντέλου.

Η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, η στήριξη της μεταποίησης και η διατήρηση ζωντανού του πρωτογενούς τομέα αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις οικονομικής ανθεκτικότητας, κοινωνικής συνοχής και παραγωγικής αυτονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε επένδυση στη γνώση δεν σταματά στον άνθρωπο που εκπαιδεύεται. Μεταφέρεται στην επιχείρηση, διαχέεται στον παραγωγικό της κλάδο και, μέσα από αυτόν, επιστρέφει πολλαπλάσια στην κυπριακή οικονομία και στην κοινωνία.

Το «Γηράσκω δ’ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος» δεν αποτελεί απλώς μια σοφή ρήση που κληρονομήσαμε. Αξίζει να γίνει καθημερινή πρακτική για όλους μας και ένας από τους ουσιαστικότερους δρόμους προς το μέλλον.

«Αυτός είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής αξίας της κατάρτισης»