Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110 και η νέα εποχή στα δομικά προϊόντα

Τι αλλάζει γενικά για τον κατασκευαστικό κόσμο και

ειδικότερα για τον Κλάδο Ξύλου και Επίπλου της Κύπρου

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110 για τα δομικά προϊόντα σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει την ασφάλεια, τις επιδόσεις, τη βιωσιμότητα και την πληροφόρηση γύρω από τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται στις κατασκευές.

Ο Κανονισμός τέθηκε σε ισχύ στις 7 Ιανουαρίου 2025 και το κύριο μέρος του εφαρμόζεται από τις 8 Ιανουαρίου 2026. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι νέες απαιτήσεις εφαρμόζονται αμέσως και ταυτόχρονα σε όλα τα δομικά προϊόντα. Η μετάβαση θα γίνει σταδιακά, ανά οικογένεια προϊόντων, καθώς θα εκδίδονται και θα τίθενται σε εφαρμογή οι νέες εναρμονισμένες τεχνικές προδιαγραφές. Για σημαντικό χρονικό διάστημα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110 θα συνυπάρχει με τον προηγούμενο Κανονισμό (ΕΕ) 305/2011.

Αυτό ακριβώς το μεταβατικό διάστημα δεν πρέπει να θεωρηθεί περίοδος αναμονής. Είναι ο χρόνος που διαθέτουν οι επιχειρήσεις, οι επαγγελματίες, οι αρχιτέκτονες, οι μηχανικοί, οι μελετητές και οι αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες για να κατανοήσουν τις αλλαγές και να προετοιμαστούν.

Το TTR Centre έχει ήδη αρχίσει την εκπόνηση εκτενέστερης μελέτης, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί και να δημοσιοποιηθεί το επόμενο διάστημα. Σε αυτήν εξετάζονται αναλυτικότερα οι αλλαγές, το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και, κυρίως, οι προκλήσεις που δημιουργούνται για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Τι αλλάζει

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110 διατηρεί βασικά στοιχεία του προηγούμενου ευρωπαϊκού πλαισίου, όπως τη σήμανση CE και τις εναρμονισμένες τεχνικές προδιαγραφές, αλλά διευρύνει σημαντικά τη φιλοσοφία του.

Η τεχνική τεκμηρίωση, η ιχνηλασιμότητα και οι πληροφορίες για το προϊόν αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα. Η Δήλωση Επιδόσεων εξελίσσεται, όπου απαιτείται, σε Δήλωση Επιδόσεων και Συμμόρφωσης. Ενισχύονται οι υποχρεώσεις των κατασκευαστών, των εισαγωγέων, των διανομέων και άλλων οικονομικών φορέων, ενώ προβλέπεται η σταδιακή ενσωμάτωση περιβαλλοντικών πληροφοριών που βασίζονται στην αξιολόγηση του κύκλου ζωής. Παράλληλα, ενισχύεται η μετάβαση προς την κυκλική οικονομία, με μεγαλύτερη έμφαση στην ανθεκτικότητα, τη δυνατότητα επισκευής, την επαναχρησιμοποίηση, την αποσυναρμολόγηση και την ανακύκλωση των προϊόντων.

Επιπρόσθετα, εισάγεται το ευρωπαϊκό σύστημα Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντος. Μέσω αυτού θα μπορούν να συγκεντρώνονται, σε ψηφιακή και μηχαναγνώσιμη μορφή, η Δήλωση Επιδόσεων και Συμμόρφωσης, πληροφορίες ασφάλειας, οδηγίες χρήσης και άλλα στοιχεία που απαιτούνται για το συγκεκριμένο προϊόν.

Το Ψηφιακό Διαβατήριο δεν είναι απλώς ένας κωδικός QR ούτε εφαρμόζεται ήδη σε κάθε δομικό προϊόν. Χρειάζονται ακόμη οι σχετικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι τεχνικές υποδομές και οι νέες προδιαγραφές για τις επιμέρους οικογένειες προϊόντων. Η κατεύθυνση, όμως, είναι σαφής: στο μέλλον δεν θα αρκεί μόνο να δηλώνεται ότι ένα προϊόν συμμορφώνεται. Θα πρέπει οι πληροφορίες του να είναι αξιόπιστες, προσβάσιμες και να μπορούν να ακολουθούν το προϊόν σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η τοποθέτηση των προϊόντων στο δομικό έργο. Σε προϊόντα και συστήματα των οποίων η δηλωμένη επίδοση εξαρτάται από τον τρόπο εγκατάστασης, η τήρηση των οδηγιών του κατασκευαστή, η χρήση των προβλεπόμενων υλικών και εξαρτημάτων και, όπου απαιτείται, η καταγραφή των βασικών στοιχείων της εφαρμογής αποτελούν κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας ασφάλειας και συμμόρφωσης. Η ανάγκη αυτή δεν περιορίζεται στις πυράντοχες θύρες, αλλά αφορά ευρύτερα πόρτες, παράθυρα, ξύλινα δομικά στοιχεία, επενδύσεις και άλλα προϊόντα που ενσωματώνονται σε δομικά έργα. Ο Κανονισμός δεν καθιερώνει γενική υποχρέωση πιστοποίησης κάθε εγκαταστάτη ούτε ενιαίο φάκελο τοποθέτησης για κάθε προϊόν. Ενισχύει, όμως, ένα περιβάλλον στο οποίο η ορθή και τεκμηριωμένη εφαρμογή είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των δηλωμένων επιδόσεων, της ασφάλειας και της ιχνηλασιμότητας.

Τι σημαίνει για τον κλάδο ξύλου και επίπλου

Ο κλάδος μας δεν αποτελεί μία ενιαία κατηγορία προϊόντων. Ξύλινα δομικά στοιχεία, ξύλινα δάπεδα, επενδύσεις, ξυλεία δομικής χρήσης, πόρτες, παράθυρα και άλλα προϊόντα που προορίζονται για μόνιμη ενσωμάτωση σε δομικά έργα μπορεί να εμπίπτουν στον Κανονισμό, ανάλογα με την προβλεπόμενη χρήση τους και την τεχνική προδιαγραφή που τα καλύπτει.

Δεν υπάγονται, όμως, αυτομάτως στον Κανονισμό όλα τα έπιπλα, όλες οι κουζίνες ή όλες οι ντουλάπες υπνοδωματίων. Η ονομασία ενός προϊόντος ή το γεγονός ότι στερεώνεται σε ένα κτίριο δεν αρκεί από μόνο του για ασφαλές συμπέρασμα. Χρειάζεται εξέταση της προβλεπόμενης χρήσης, του τρόπου διάθεσης στην αγορά και της εφαρμοστέας τεχνικής προδιαγραφής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα που βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3110 παραμένουν εκτός νομοθετικού πλαισίου. Ενδέχεται να καλύπτονται, ανάλογα με το προϊόν και τη χρήση του, από άλλες ευρωπαϊκές νομοθεσίες και απαιτήσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, τις χημικές ουσίες και τη φορμαλδεΰδη, την οικολογική σχεδίαση, την αποψίλωση των δασών, την προέλευση των πρώτων υλών και την περιβαλλοντική επίδοση.

Επομένως, το πρώτο καθήκον κάθε επιχείρησης δεν είναι να υποθέσει ότι όλα τα προϊόντα της υπάγονται στον νέο Κανονισμό. Είναι να γνωρίζει με ακρίβεια ποια προϊόντα διαθέτει, ποια είναι η προβλεπόμενη χρήση τους, ποια τεχνικά έγγραφα τα συνοδεύουν και ποια νομοθεσία εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση.

Η μεγάλη πρόκληση για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις

Η πλειονότητα των επιχειρήσεων ξύλου και επίπλου στην Κύπρο είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις. Το ίδιο συμβαίνει σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Πρόκειται συχνά για οικογενειακά εργαστήρια και επιχειρήσεις με λιγότερους από δέκα εργαζομένους, χωρίς χωριστά τμήματα νομικών θεμάτων, συμμόρφωσης, περιβάλλοντος και ψηφιακών συστημάτων.

Ο Κανονισμός περιλαμβάνει απλουστευμένες διαδικασίες και ειδικές πρόνοιες που μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν από πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η ύπαρξη μιας απλούστευσης στο νομικό κείμενο, όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα στην πράξη.

Η Ευρώπη οφείλει να διασφαλίσει ότι η τεχνική τεκμηρίωση, τα περιβαλλοντικά δεδομένα, τα ψηφιακά συστήματα και οι διαδικασίες επαλήθευσης θα είναι πραγματικά προσβάσιμα και οικονομικά εφαρμόσιμα. Διαφορετικά, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με κόστος, απαιτήσεις τεχνογνωσίας και γραφειοκρατία δυσανάλογα προς το μέγεθος και τις πραγματικές δυνατότητές τους.

Η εμπειρία από προηγούμενες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις, όπως η Οδηγία 2013/34/ΕΕ για τις οικονομικές καταστάσεις, μας υπενθυμίζει ότι άλλο πράγμα είναι η πρόβλεψη απλουστεύσεων και άλλο η έγκαιρη και ουσιαστική αξιοποίησή τους σε εθνικό επίπεδο. Στην Κύπρο, σε αντίθεση με τα πλείστα άλλα κράτη μέλη, η δυνατότητα ουσιαστικής ελάφρυνσης για τις πολύ μικρές οντότητες παρέμεινε για χρόνια και, σε ουσιαστικό επίπεδο, παραμένει μέχρι σήμερα αναξιοποίητη. Έτσι, μια ευρωπαϊκή απλούστευση που σχεδιάστηκε για να μειώσει το διοικητικό βάρος κατέληξε, στην πράξη, να λειτουργεί περίπου ως δώρο άδωρο.

Το προηγούμενο αυτό πρέπει να μας προβληματίσει. Δεν πρέπει να περιμένουμε να επαναληφθεί το ίδιο με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/3110, όταν θα αρχίσουν να ενεργοποιούνται οι νέες τεχνικές και ψηφιακές απαιτήσεις για τις διάφορες οικογένειες δομικών προϊόντων.

Αυτό είναι το μήνυμα που πρέπει να σταλεί εγκαίρως και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή: οι μικροί της Ευρώπης δεν χρειάζονται μόνο καλές προθέσεις μέσα σε έναν Κανονισμό. Χρειάζονται κοινά και προσιτά εργαλεία, πρακτικά πρότυπα τεκμηρίωσης, κατάρτιση, τεχνική υποστήριξη και μεταβατικό χρόνο που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές δυνατότητές τους.

Προετοιμασία χωρίς πανικό αλλά και χωρίς εφησυχασμό

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3110 δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη ένα συγκεκριμένο σύστημα ρύθμισης των επαγγελμάτων ούτε καθιστά αυτομάτως υποχρεωτική την πιστοποίηση κάθε τεχνίτη ή εγκαταστάτη. Δεν πρέπει να του αποδίδονται απαιτήσεις που δεν περιλαμβάνει.

Αναδεικνύει, όμως, ένα περιβάλλον στο οποίο η ποιότητα της εφαρμογής, η σωστή χρήση των προϊόντων, η τήρηση των οδηγιών του κατασκευαστή, η τεχνική τεκμηρίωση και η δυνατότητα απόδειξης του τι χρησιμοποιήθηκε και πώς αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Γι’ αυτό η έγκαιρη ενημέρωση, η κατάρτιση και η επαγγελματική επάρκεια δεν αποτελούν περιττό βάρος. Αποτελούν προϋποθέσεις για να μπορέσει ο κλάδος ξύλου και επίπλου, καθώς και όλοι οι επαγγελματικοί και παραγωγικοί κλάδοι που ασχολούνται με τη δόμηση και τα δομικά προϊόντα, να παραμείνουν ασφαλείς, ανταγωνιστικοί και αξιόπιστοι μέσα στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα.

Η μετάβαση θα είναι μακρά. Η προετοιμασία, όμως, έπρεπε ήδη να έχει αρχίσει. Όπου αυτό δεν έγινε, πρέπει να αρχίσει τώρα μαζί με τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και όχι χωρίς αυτές.

Μιχάλης Σωκράτους

Διευθυντής TTR Centre

Πρόεδρος Ένωσης Επιπλοποιών Ξυλουργών Κύπρου

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα, εκφράζει τις απόψεις του συγγραφέα και αποτελεί αποκλειστική πρωτοβουλία του TTR Centre. Δεν αποτελεί επίσημη θέση της Ένωσης Επιπλοποιών Ξυλουργών Κύπρου ούτε συνιστά νομική ή τεχνική γνωμοδότηση ή επίσημη ερμηνεία του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3110. Για την εφαρμογή του Κανονισμού σε συγκεκριμένο προϊόν ή περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το επίσημο κείμενο, οι εκάστοτε ισχύουσες εναρμονισμένες τεχνικές προδιαγραφές και οι οδηγίες των αρμόδιων αρχών.